Koszty uzyskania przychodu: 250 zł, 300 zł, 20% i 50%
Która kwota kosztów dotyczy której umowy i o ile obniża podatek.
Stan prawny na 21 listopada 2026 r. Liczby według parametrów 2027.3.
Podatek dochodowy płaci się od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty jego uzyskania. Pracownik ani zleceniobiorca nie zbiera faktur: ustawa o PIT przypisuje każdej umowie koszty zryczałtowane, w złotych albo w procentach. Im wyższe koszty, tym niższa podstawa podatku i tym więcej zostaje na rękę. Poniżej wszystkie warianty, które stosują kalkulatory, na przykładzie 8 000 zł w 2027 r.
Umowa o pracę: 250 zł albo 300 zł miesięcznie
Koszty pracownicze określa art. 22 ust. 2 ustawy o PIT. Przy jednym pracodawcy wynoszą 250 zł miesięcznie, czyli 3 000 zł rocznie. Jeśli mieszkasz w innej miejscowości niż ta, w której jest zakład pracy, i nie dostajesz dodatku za rozłąkę, koszty są podwyższone do 300 zł miesięcznie, czyli 3 600 zł rocznie. Wystarczy złożyć pracodawcy oświadczenie.
Koszty odejmuje się od przychodu po potrąceniu składek społecznych. Przy 8 000 zł brutto podstawa podatku ze zwykłymi kosztami to 6 653 zł, a zaliczka 498,00 zł. Z kosztami podwyższonymi podstawa spada do 6 603 zł, zaliczka do 492,00 zł, a na rękę wychodzi 5 789,91 zł zamiast 5 783,91 zł, czyli o 6,00 zł więcej co miesiąc.
Osoba pracująca jednocześnie u kilku pracodawców może w zeznaniu rocznym odliczyć łącznie najwyżej 4 500 zł, a przy dojazdach 5 400 zł. Gdy rzeczywiste wydatki na dojazd imiennymi biletami okresowymi były wyższe od ryczałtu, można rozliczyć je w wysokości faktycznie poniesionej (art. 22 ust. 11 ustawy o PIT).
Umowa zlecenie: 20% przychodu
Na zleceniu koszty wynoszą 20% przychodu pomniejszonego o składki społeczne potrącone w danym miesiącu (art. 22 ust. 9 pkt 4 ustawy o PIT). Rosną więc razem z kwotą umowy. Przy 8 000 zł brutto i składkach bez dobrowolnej chorobowej koszty to 1 419,84 zł, podstawa podatku 5 679 zł, a zaliczka z PIT-2 381,00 zł. Na rękę zostaje 6 079,27 zł, więcej niż z etatu na tę samą kwotę, właśnie dzięki wyższym kosztom i braku składki chorobowej. Sprawdź własną kwotę w kalkulatorze umowy zlecenia.
Umowa o dzieło: 20% albo 50%
Przy umowie o dzieło z firmą lub instytucją, która nie jest Twoim pracodawcą, nie ma składek, więc 20% kosztów liczy się od całej kwoty. Z 8 000 zł koszty to 1 600,00 zł, zaliczka 468,00 zł, a na rękę 7 532,00 zł.
Koszty 50% przysługują twórcom za przeniesienie praw autorskich albo udzielenie licencji (art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o PIT). Wtedy z 8 000 zł opodatkowana jest tylko połowa: koszty wynoszą 4 000,00 zł, zaliczka 180,00 zł, a na rękę zostaje 7 820,00 zł. Trzy warunki, o których trzeba pamiętać:
- Działalność musi mieścić się w katalogu z art. 22 ust. 9b, który obejmuje między innymi programy komputerowe, architekturę, literaturę, muzykę, fotografikę, wzornictwo, dziennikarstwo, tłumaczenia oraz działalność naukową i dydaktyczną w uczelni.
- Suma kosztów 50% w roku nie może przekroczyć 120 000 zł, czyli górnej granicy pierwszego przedziału skali podatkowej (art. 22 ust. 9a).
- 50% dotyczy tylko tej części wynagrodzenia, która jest zapłatą za prawa autorskie. Jeśli umowa dzieli honorarium na część za prawa i resztę, do reszty stosuje się 20%.
Skala podatkowa na 2027 r. nie jest jeszcze ostateczna. Liczymy według obowiązującej: 12% do 120 000 zł, 32% powyżej. Ustawa o PIT, art. 27 (obowiązuje). Nowelizacja z progami 130 000 zł / 24% / 150 000 zł czeka na decyzję Prezydenta i nie jest opublikowana. Jeśli zmiana wejdzie w życie, zmienią się stawki i próg podane w tym tekście oraz zależny od progu limit kosztów 50%. Aktualny status jest na stronie Jak liczymy.
Oba warianty policzysz w kalkulatorze umowy o dzieło.
Kiedy kosztów nie ma wcale
Jeśli kwota należności określona w umowie zlecenia albo o dzieło z osobą niebędącą pracownikiem płatnika nie przekracza 200 zł, płatnik pobiera zryczałtowany podatek 12% od całego przychodu, bez pomniejszania go o koszty (art. 30 ust. 1 pkt 5a i ust. 3 ustawy o PIT). Takiego przychodu nie wykazuje się potem w zeznaniu rocznym.
Kosztów nie stosuje się też do przychodu zwolnionego w ramach ulgi dla młodych: skoro nie ma podatku, nie ma czego obniżać.
Koszty faktyczne zamiast ryczałtu
Przy zleceniu i dziele podatnik może w zeznaniu rocznym wykazać koszty faktycznie poniesione, jeśli udowodni, że były wyższe od zryczałtowanych (art. 22 ust. 10 ustawy o PIT). Wymaga to dokumentów: faktur, rachunków, dowodów zapłaty. Płatnik w ciągu roku i tak stosuje ryczałt, więc różnicę odzyskuje się dopiero po rozliczeniu rocznym.
Ta sama kwota, różne koszty
| Umowa na 8 000 zł | Koszty | Na rękę |
|---|---|---|
| Umowa o pracę | 250,00 zł | 5 783,91 zł |
| Umowa zlecenie | 1 419,84 zł | 6 079,27 zł |
| Umowa o dzieło, koszty 20% | 1 600,00 zł | 7 532,00 zł |
| Umowa o dzieło, koszty 50% | 4 000,00 zł | 7 820,00 zł |
Wszystkie warianty z PIT-2. Różnice w kwocie netto wynikają nie tylko z kosztów, ale też ze składek; opisuje je poradnik Umowa o pracę, zlecenie, dzieło i B2B.