Umowa o pracę, zlecenie, dzieło i B2B: czym się różnią
Ta sama kwota na czterech umowach: składki, podatek, ochrona i to, co zostaje na koncie.
Stan prawny na 21 listopada 2026 r. Liczby według parametrów 2027.3.
Ta sama kwota w umowie daje różne kwoty na koncie, zależnie od rodzaju umowy. Różnica nie bierze się z podatku, który wszędzie zaczyna się od 12%, tylko ze składek: im mniej ich jest, tym więcej zostaje teraz i tym mniej ochrony masz później. Poniżej cztery najczęstsze formy na przykładzie 8 000 zł miesięcznie w 2027 r.
8 000 zł na czterech umowach
| Umowa | Na rękę | Koszt drugiej strony |
|---|---|---|
| Umowa o pracę | 5 783,91 zł | 9 638,40 zł |
| Umowa zlecenie | 6 079,27 zł | 9 638,40 zł |
| Umowa o dzieło | 7 532,00 zł | 8 000,00 zł |
| B2B, skala podatkowa | 4 998,79 zł | 8 000,00 zł |
Etat, zlecenie i dzieło: 8 000 zł brutto, z PIT-2, zlecenie bez dobrowolnej chorobowej, dzieło z kosztami 20%. B2B: faktura 8 000 zł netto bez VAT, pełny ZUS z chorobową, bez kosztów firmy, średnia miesięczna z całego roku dla najkorzystniejszej formy opodatkowania.
Umowa o pracę
Reguluje ją Kodeks pracy. Pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. W zamian dostaje najpełniejszą ochronę: wynagrodzenie nie niższe niż 4 950 zł brutto na pełnym etacie, płatny urlop wypoczynkowy (20 albo 26 dni w roku, zależnie od stażu), wynagrodzenie za czas choroby, normy czasu pracy i dopłaty za nadgodziny oraz okres wypowiedzenia od dwóch tygodni do trzech miesięcy.
Etat jest też najmocniej oskładkowany. Pracownik oddaje 13,71% brutto na ubezpieczenia społeczne i 9% podstawy na zdrowotne, a pracodawca dopłaca ponad brutto własne składki. Dlatego z 8 000 zł zostaje 5 783,91 zł, a firma wydaje 9 638,40 zł. Pełne wyliczenie.
Umowa zlecenie
To umowa cywilnoprawna o staranne wykonywanie określonych czynności (art. 734 i następne Kodeksu cywilnego). Nie daje urlopu ani okresu wypowiedzenia z Kodeksu pracy, ale obowiązuje przy niej minimalna stawka godzinowa: 32,30 zł w 2027 r.
Składki zależą od sytuacji zleceniobiorcy. Gdy zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, emerytalna, rentowa i zdrowotna są obowiązkowe, a chorobowa dobrowolna. Gdy masz jednocześnie etat z pensją co najmniej minimalną u innego pracodawcy, od zlecenia płacisz zwykle tylko składkę zdrowotną. Uczeń i student do 26 lat nie płacą żadnych składek. Koszty uzyskania przychodu wynoszą 20%, więcej niż na etacie. Kalkulator zlecenia.
Umowa o dzieło
Jej przedmiotem jest konkretny, sprawdzalny rezultat: projekt, tekst, program, mebel (art. 627 Kodeksu cywilnego). Wykonawca odpowiada za efekt, nie za samo staranie. Jeśli zamawiający nie jest jednocześnie Twoim pracodawcą, od dzieła nie ma składek społecznych ani zdrowotnej, a jedynym potrąceniem jest zaliczka na podatek po odjęciu kosztów 20% albo 50%.
Dlatego z 8 000 zł zostaje aż 7 532,00 zł, a zamawiający nie dopłaca nic ponad kwotę umowy. Ceną jest brak jakiejkolwiek ochrony: nie ma stawki minimalnej, emerytury z tej umowy, zasiłków ani ubezpieczenia zdrowotnego. Zamawiający zgłasza każdą umowę o dzieło do ZUS w ciągu 7 dni (art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), a ZUS może uznać ją za zlecenie, jeśli w praktyce chodzi o powtarzalne czynności, nie o rezultat. Kalkulator dzieła.
B2B, czyli własna działalność
Przedsiębiorca wystawia fakturę i sam rozlicza składki oraz podatek. Składek społecznych nie liczy od przychodu, tylko od stałej podstawy: pełny ZUS w 2027 r. to 2 052,15 zł miesięcznie z dobrowolną chorobową, niezależnie od tego, czy faktura opiewa na 8 000 zł, czy na trzy razy tyle. Początkujący przez pierwsze 6 miesięcy mogą nie płacić składek społecznych (ulga na start, art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców), a przez kolejne 24 miesiące płacą je od obniżonej podstawy (art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Do wyboru są trzy formy opodatkowania: skala 12% i 32%, podatek liniowy 19% oraz ryczałt od przychodów ewidencjonowanych ze stawką zależną od rodzaju usług. Każda ma inną składkę zdrowotną: 9% dochodu na skali, 4,9% na liniowym i stałą kwotę zależną od progu przychodów na ryczałcie. Przy fakturze 8 000 zł najwięcej zostaje na formie „skala podatkowa”: średnio 4 998,79 zł miesięcznie.
Skala podatkowa na 2027 r. nie jest jeszcze ostateczna. Liczymy według obowiązującej: 12% do 120 000 zł, 32% powyżej. Ustawa o PIT, art. 27 (obowiązuje). Nowelizacja z progami 130 000 zł / 24% / 150 000 zł czeka na decyzję Prezydenta i nie jest opublikowana. Jeśli zmiana wejdzie w życie, zmienią się stawki i próg podane w tym tekście oraz zależny od progu limit kosztów 50%. Aktualny status jest na stronie Jak liczymy.
Na B2B nie ma płatnego urlopu ani wynagrodzenia chorobowego od kontrahenta, dochodzą koszty księgowości i odpowiedzialność całym majątkiem. Stały ZUS sprawia, że przy niskich fakturach B2B wypada gorzej od etatu, a przy wysokich wyraźnie lepiej. Granicę dla swojej kwoty znajdziesz w kalkulatorze B2B czy etat.
Na co patrzeć przy wyborze
- Porównuj kwoty po przeliczeniu na to samo: netto po składkach i podatku, a przy B2B dodatkowo po odjęciu urlopu i kosztów, których na etacie nie ponosisz.
- O tym, czy umowa jest umową o pracę, decyduje sposób wykonywania pracy, nie jej tytuł. Praca pod kierownictwem, w wyznaczonym miejscu i czasie jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę umowy (art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy).
- Niższe składki dziś to niższa emerytura i słabsze zabezpieczenie na wypadek choroby. Przy dziele i przy B2B bez dobrowolnej chorobowej zasiłku chorobowego nie ma wcale.
- Do 26 lat etat i zlecenie korzystają z ulgi dla młodych; dzieło i B2B nie.